Oprócz typowych objawów, charakterystycznych dla poszczególnych chorób układowych, niezależnie od nich mogą również występować zespoły chorobowe, mniej lub bardziej charakterystyczne dla poszczególnych jednostek chorobowych. I tak za najbardziej charakterystyczny zespół chorobowy, występujący w przypadku chorób ukłąodwych jest zespół Raynauda. Objawia się on zaburzeniami w krążeniu, i występowaniu bielenia a następnie sinienia oraz czerwienienia palców stóp i dłoni, w przypadku wystawienia ich na kontakt z zimnym powietrzem. Innym objawem często współwystępującym w chorobach układowych jest zespół Sjorgena. Objawia się on suchością oczu oraz brakiem śliny lub znacznym ograniczeniem jej wytwarzania. W zespole tym dochodzi do uszkodzenia zarówno aparatu łzowego oraz uszkodzenia ślinianek.

Całym zespołem charakterystycznym dla niemal wszystkich chorób układowych jest tak zwany zespół sztywności porannej, objawiający się bólem i ograniczeniem ruchomości stawów, zarówno tych mniejszych, zlokalizowanych w stopach i dłoniach, jak i stawów większych, na przykład biodorywch czy kolanowych.

Sztywność poranna jest najsilniejsza zaraz po przebudzeniu i ustępuje stopniowo, mniej więcej w ciągu godziny. Wydatną rolę w przełamywaniu sztywności porannej mają odpowiednio dobrane ćwiczenia fizyczne.

Mieszana choroba tkanki łącznej jest schorzeniem przewlekłym, a ze względu na mnogość objawów, stwarza duże problemy, jeśli chodzi o rokowanie. Bardzo dużo zależy od rodzaju wsytępujacyhc objawów, najcięższe przypadki to takie, w których dochodzi do nakładania się objawów twardziny oraz tocznia układowego. W zależności od dominujących objawów, stosuje się leczenie lekami kortykosteroidowymi lub immunosupresyjnymi. Jeśli występują przede wszystkim objawy charakterystyczne dla tocznia układowego, można sprobwoać leczenia chlorochiną. W bardziej skomplikowanych i nasilonych objawach do leczenia zostaje włączony metotreksat.

Czasem choroba ulega przekształceniu w jedną z chorób głównych – pojawia się charakterystyczny toczeń układowy lub twardzina. Jeśli chorobie towarzyszy zespół Raynauda, wówczas do leczenia zostają włączone leki rozszerzające naczynia krwionośne i przywracające prawidłowość krążenia. Pozostałe wskazania są podobne jak w przypadku chorób układowych – dotyczą higienicznego trybu życia, unikania nadmiernego wysiłku fizycznego, ekspozycji na słońce, a także zdrowej, nieobciżającej układu pokarmowego diety.

Ponadto zalecenia dotyczą także regularnej kontroli lekarskiej, wykonywaniu okresowych badań – głownie badań podstawowych krwi i moczu, oraz zażywania zapisanych leków.

Mieszana choroba tkanki łącznej w skrócie – MCTD, jest chorobą układową, w której występuje kilka objawów chorobowych, charakterystycznych dla tocznia układowego, twardziny układowej lub odmian skórnych tychże chorób, oraz zapalenia skórno – mięśniowego.

Objawy te mogą być różne i występować w różnym nasileniu. Jednak mimo różnorodności objawów, mieszana chorobą tkanki łącznej uważa się za mniej uciążliwą, gdyż objawy te nie sa tak wyraźne, jak w przypadku jednej choroby, która objawy charakterystyczne tylko dla siebie. Większość chorych z typowych objawów doskwiera zespół Raynauda, ponadto obserwuje się sztywność i ból stawów, oraz sztywność poranna która stopniowo ustępuje w ciągu dnia. Często można zaobsrwowować stany wskazujące na zapalenie mięsni, którym dodatkowo towarzysza stany podgorączkowe; ponadto obserrwuej się osłabienie a czasem nawet zaniki mięśni. Z objawów klinicznych najczęściej występują leukopenia, wzrost CRP i przyspieszone OB., często występuje również czynnik reumatoidalny.

Ponadto często występuja zmiany skórne, charakterystyczne zarówno dla tocznia, jak i dla twardziny. Często chorobie tej towarzyszy również zespól Sjorgena, czyli schorzenie polegająca na tak zwanej suchości, związanej z uszkodzeniami ślinianek i gruczołów łzowych, wskutek czego zanika wytwarzanie śliny oraz łez.

Twardzina układowa leczona jest przede wszystkim lekami z grupy kortykosteroidów oraz leków cytostatycznych. Leczenie uzależnione jest przede wszystkim od stanu zaawansowania choroby, wcześniej stosowanego leczenia oraz wieku chorego. Choroba znacznie czesicej występuje u kobiet niż u mężczyzn, a w pzryapdku dzieci charakteryzuje się najczęściej występowaniem postaci ograniczonej, i zajmuje tylko skórę, bez zajmowania narządów wewnętrznych.

Twardzina leczona pod stała kontrolą lekarza daje dobre rokowania, aczkolwiek, jeśli doszło do intensywnego zajęcia narządów wewnętrznych, może znacznie utrudnić i zmniejszyć komfort życia. Rokowania są znacznie lepsze w przypadku postaci ograniczonej, zajęcie narządów wewnętrznych w postaci układowej może być niebezpieczne dla zdrowia i życia, szczególnie wtedy, gdy choroba nie zostaje rozpoznana, lub chory nie poddaje się leczeniu.

Podobnie jak toczeń układowy, choroba może utrudnić codzienne funckjonwoanie, głownie na skutek zmian związanych z zaburzeniem pracy mięsni na skutek ich włóknienia, oraz zmian układowych, jednak wiele osób może prowadzić normalną aktywność na co dzień. Twardzina jest chorobą uleczalna, jednak jeśli chory pozostaje pod stałą kontrolą lekarza, oraz stosuje się do lekarskich zaleceń, jego szanse na normalne i długie życie znacznie się zwiększają.

Przyczyny twardziny układowej, podobnie jak wielu pozostałych chorób układowych, nie jest poznana, Przypuszcza się, ze za jej rozwój odpowiedzialne są zaburzenia w produkcji kolagenu; nadmierne jego wytwarzanie bez procesów rozpadu; jednak sam mechanizm nie jest jasny. Twradzina może towarzyszyć toczniowi układowemu oraz zapaleniu skórno – mięśniowemu. Coraz częściej wskazuje się na podłoże autoimmunologiczne choroby. Najbardziej charakterystyczne objawy to sztywnienie palców, bóle stawów, napięcie i zmiana koloru skóry – jej żółtawy, woskowaty odcień, ograniczenie ruchomości w stawach, a tazke zespół Raynauda.

Polega on na tym, że w wyniku zimna palce stóp i dłoni najpierw bieleją, a po przejściu do ciepłego pomieszczenia – sinieją i czerwienieją, by następnie wrócić do normalnego wyglądu. Objaw Raynauda jest zresztą charakterystyczny dla wielu innych chorób układowych, najczęściej jest towarzyszącym objawem, pojawiającym się jako pierwszy, i dopiero w wyniku dalszych badań zostaje stwierdzona właściwa choroba podstawowa. Twardzian układowa powoduje też często spadek wagi oraz powstawanie stanów podgorączkowych.

Oprócz postaci układowej, wyróżnia się również twradzine ograniczoną, czyli skórną, która charakteryzuje się zmianami na skórze, w postaci ognisk twardnienia skóry, najczęściej na kończynach górnych i dolnych.

Twardzina układowa należy – podobnie jak toczeń – do grupy chorób układowych, w której uszkodzenie narządów wewnętrznych polega przede wszystkim na ich twardnieniu, na skutek procesów odkładania kolagenu i włóknienia tkanek. W twradzinie dochodzi przede wszystkim do zmian w płucach, sercu i nerkach.

Charakterystyczne są zmiany związane z włóknieniem przełyku i zmniejszeniem jego światła, przez co pojawiają się problemy na przykład z połykaniem pokarmów lub oddychaniem. Twradzinie układowej często towarzyszą zmiany skórne, w postaci twardniejących ognisk zapalanych na skórze, zlokalizowanych w różnych częściach ciała. Leczenie twardziny polega przede wszystkim na stosowaniu leków cytostatycznych oraz sterydowych, chociaż akurat te w leczeniu twardziny mają znacznie mniejsze zastosowanie niż w pozostałych chorobach układowych.

Charaketrystyczne objawy kliniczne to obecność we krwi przeciwciał przecijądrowych o charakterystycznym typie świecenia. Objawy zewnętrzne twardziny to stopniowe twardnienie skóry, wygładzanie jej powierzchni, w wyniku czego skóra staje się nadmiernie napięta, pozbawiona zmarszczek, nie można jej ująć w fałd. Twarz osoby chorej staje się woskowata, sprawia wrażenie, jakby chory miał na sobie maskę. Często utrudniona jest mimika. Zesztywnienie jest postępoujace i w zaawansowanej fazie choroby może dotyczyć całego ciała.

Chociaż toczeń należy do chorób układowych o często niemożliwym do przewidzenia przebiegu, to jednak pozostawanie pod stałą kontrolą lekarza znaczne wyklucza możliwości nieopanowania choroby. Mimo, ze mogą pojawiać się okresy zaostrzenia, to jednak ogólnie toczeń nie jest chorobą, która uniemożliwia normalne funkcjonowanie. Rokowanie co do przebiegu choroby sa trudne do jednoznacznego określenia. Na pewno wpływ na przebieg choroby ma higiena życia pacjenta oraz jego podejście psychiczne do stanu chorobowego.

Jest niemal pewne, że niedobory snu wpływają negatywnie na proces leczenia, osoby z toczniem powinny spać nie krócej niż siedem godzin na dobę. Ponadto bardzo istotne jest unikanie wszelkiego rodzaju stanów zakażeń i stanów zapalnych. Ważną role pełni także sposób odżywiania – pwonien on być zgodny z zasadami zdrowej, bogatej w warzywa i owoce diety. Unikanie nadmiernego wysiłku fizycznego jest również korzystne; mechanizm ten nie został jeszcze do końca poznany, jednak prawdopodobnie wiąże się to ze zmianami chemicznymi, głownie przemiany białkowej, zachodzącej w trakcie wysiłku- nadmierny wysiłek uaktywnia białka, które negatywnie wpływają na organizm. Pewnym problemem dla chorujących kobiet może być ciąża.

Całość ciąży powinna być monitorowana przez lekarza, również z lekarzem powinna zosatc podjęta decyzja o samym zajściu w ciążę – może to nastąpić tylko w okresie remisji choroby.

Toczeń ukałodwy jeszcze kilkadziesiąt lat temu często był chorobą śmiertelną, ze względu na późne rozpoznanie i zajęcie układów wewnętrznych, co ostatecznie prowadziło do ich niewydolności i śmierci. W tej chwili toczeń można skutecznie leczyć i trzymać chorobę w ryzach, chociaż zdarza się, ze organizm nie reaguje na zastosowane leczenie i wówczas pacjent musi liczyć się z hospitalizacją i leczeniem silniejszym w postaci pulsów sterydowych, czyli dużych dawek sterydów, podawanych w postaci kroplówek.

Jednak jeśli chory stsusuje się do zaleceń lekarza oraz stale kontroluje stan swojego zdrowia, choroba może przebiegać w sposób kontrolowany i bez okresów zaostrzeń. Ważne jest również to, kiedy choroba został rozpoznana i kiedy zostało podjęte właściwe leczenie – im szybciej proces ten się rozpocznie, tym lepsze rokowania. Szczególnie uważnie trzeba stosować leczenie sterydowe; często pacjentki – kobiety znacznie częściej chorują na toczeń niż mężczyźni – ze względu na strach przed przytyciem i pozostałymi skutkami ubocznymi stosowania sterydów, samodzielnie zmniejszają dawki lub nawet zarzucają branie leków i okresowe kontrole. Takie działania mogą skończyć się tragicznie dla chorego. Choroba może uniemożliwić normalne funkcjonowanie na co dzień, dlatego często chorujące są zmuszone do przejścia na rentę.

Toczeń układowy jest chorobą skomplikowaną i niestandardową, a jej przebieg mozę być zupełnie różny u poszczególnych pacjentów. Leczenie oparte jest przede wszystkim na lekach sterydowych, przy czym najpopularniejsze z nich to metypred oraz encorton. Dodatkowo, w bólach stawowych i mięśniowych, mogą być stosowane leki o charakterze przeciwzapalnym i przeciwbólowym. W pzraypdku pojawienia się gorączek, wskazane są leki z grupy antybiotyków, w zależności od powodu gorączki.

W większości pzruapdków chory musi unikać kontaktu z nasłonecznieniem, tak sztucznym jak i naturalnym, a w okresie kontaktu ze słońcem, należy stosować blokery słońca, czyli kremy z bardzo wysokimi filtrami, od pięćdziesięciu w górę. W toczniu układowym niewskazane jest intensywny wysiłek fizyczny; rozmiar i poziom wysiłku powinien zostać indywidualnie dopasowany do możliwości pacjenta, i to sam chory najlepiej określi, jaki rozdaj aktywności fizycznej będzie dla niego najlepszy. Ponadto osoba chora musi pamiętać o likwidowaniu wszelkiego rodzaju ognisk zapalanych – zakażeń skóry, ran, zapaleń zębów, i tym podobnych, a także niezwłocznie reagować, gdy pojawi się gorączka. W niektórych przypadkach u chorych zamiast sterydoterapii, stosuje się z powodzeniem leki przeciwmalaryczne, w postaci chlorochiny.

Toczeń układowy jest chorobą przewlekłą, nieuleczalną, o specyficznym przebiegu, w którym pojawiają się okresy remisji i zaostrzeń. Oprócz odmiany ukłąodwej, występuję również odmiana skórna, która najczęściej nie jest związana z zajęciem układów wewnętrznych organizmu. Objawy tocznia są niespecyficzne, także często ie jest stawiana prawidłowa diagnoza, co utrudnia i komplikuje dalsze leczenie. Toczeń ukałodwy może powodować ogólne gorsze samopoczucie, osłabienie, stany podgorączkowe, bez typowych objawów przeziębienia czy grypy, a także bóle stawów, mięsni.

Dodatkowo mogą pojaiwąc się zmiany skórne w postaci charakterystycznych plam na twarzy, w postaci „motyla” – zmiany te obejmują policzki oraz śordke nosa, mają kolor czerwony, nie swędzą, ale mogą powodować lekki obrzęk na twarzy. Toczen powoduje tez często nadwrażliwość na światło słoneczne, po przebywaniu na słońcu zarówno zmiany skórne, jak i objawy wewnętrzne mogą znacznie przybierać na sile.

Toczeń może także pojawić się w wyniku zmian hormonalnych w czasie lub po okresie ciąży, a także może być indukowany lekami – tak zwany toczeń „polekowy”, który zwykle ustępuje po odstawieniu leków. W badaniach klinicznych obserwuje się podwyższone wskaźniki zapalenia – Alat i Aspat, może wsytęowiać leukopenia, oraz wskaźniki zapalenia nerek – GFR. Ponadto mogą pojwić się doelgliwosći z innych układów –krążenia (arytmie, blok przedsionkowo – komorowy) , rzadziej reakcje ze strony układu nerwowego.